“3 Al 2 Öde” ve Büyük Paket Tuzakları: Hangisi Gerçekten Ucuz?
Market rafları kampanya etiketleriyle doludur: “3 al 2 öde”, “ikincisi %50 indirimli”, “ekonomik boy”, “sepette %10 ek indirim”. Bu kampanyaların bazıları gerçekten tasarruf sağlar, bazıları ise yalnızca daha fazla harcamanıza neden olur. Bu yazıda en yaygın kampanya türlerinin gerçek indirim oranını ve büyük paketlerin gerçekten ucuz olup olmadığını nasıl hesaplayacağınızı anlatıyoruz.
Kampanyaları Karşılaştırmanın Tek Ölçüsü: Birim Fiyat
Farklı miktarlarda ve farklı kampanyalarla satılan ürünleri karşılaştırmanın tek güvenilir yolu, hepsini aynı birime indirmektir:
Birim fiyat = Ödenen toplam tutar / Alınan toplam miktar
Birim; kilogram, litre, 100 gram, adet veya yıkama sayısı olabilir. Önemli olan tüm seçenekleri aynı birimle karşılaştırmaktır.
“3 Al 2 Öde” Gerçekten Yüzde Kaç?
Bir şampuanın tanesi 60 TL ve “3 al 2 öde” kampanyası var.
- Ödenen: 2 × 60 = 120 TL
- Alınan: 3 şişe
- Şişe başı maliyet: 120 / 3 = 40 TL
- İndirim oranı: (60 − 40) / 60 = %33,3
Aynı ürün başka bir markette “ikincisi %50 indirimli” olarak satılıyorsa:
- Ödenen: 60 + 30 = 90 TL
- Alınan: 2 şişe
- Şişe başı maliyet: 45 TL
- İndirim oranı: %25
Yani “%50” ifadesine rağmen ikinci kampanya daha az indirim sağlıyor. Başka bir yerde doğrudan %30 indirimle 42 TL’ye satılıyorsa, tek şişe alacak biri için en iyi seçenek odur.
Bu tür hesapları indirim hesaplama aracıyla yapabilirsiniz: eski fiyat 60, yeni fiyat 40 girildiğinde araç indirim oranını gösterir.
Kampanyanın gizli şartı: ihtiyaç
“3 al 2 öde” yalnızca üç ürünü de kullanacaksanız %33 indirimdir. Tek şişeye ihtiyacınız varken üç tane aldıysanız, aslında bir şişeye 120 TL ödemiş, ikisini de “ileride kullanırım” diye stoklamış olursunuz. Bozulabilir ürünlerde (süt ürünleri, taze gıda) fazla alınanın bir kısmı çöpe gidiyorsa, kampanya pahalıya mal olur.
Art Arda İndirimler Toplanmaz
“%20 indirim + sepette %10 ek indirim” gibi kampanyalarda indirimler ardı ardına uygulanır:
- 100 TL’lik ürün %20 indirimle 80 TL
- 80 TL’ye %10 ek indirim: 72 TL
- Toplam indirim: %28, %30 değil.
Genel formül: Son fiyat = Fiyat × (1 − i₁) × (1 − i₂)
Fark küçük görünse de büyük sepetlerde hissedilir. Art arda yüzde hesapları için yüzde hesaplama aracının “sayıdan yüzde çıkar” modunu iki kez kullanabilirsiniz.
Büyük Paket Her Zaman Ucuz mu?
“Ekonomik boy” etiketi, birim fiyatın daha düşük olduğu anlamına gelmez. Bir deterjan örneği:
| Paket | Fiyat | Birim fiyat |
|---|---|---|
| 3 kg | 360 TL | 120 TL/kg |
| 5 kg (“ekonomik boy”) | 650 TL | 130 TL/kg |
Burada küçük paket kilogram başına 10 TL daha ucuz. Bu durumun birkaç nedeni olabilir: küçük paket kampanyadadır, büyük paketin fiyatı güncellenmemiştir ya da üretici, tüketicinin “büyük paket ucuzdur” varsayımına güvenmektedir.
Deterjanlarda kilogram yerine yıkama sayısı üzerinden karşılaştırmak daha doğrudur, çünkü konsantre ürünlerde bir yıkama için gereken miktar farklıdır. Aynı mantık bulaşık tabletleri (tablet başı), tuvalet kâğıdı (metre veya yaprak başı) ve bebek bezi (adet başı) için de geçerlidir.
Raf etiketindeki birim fiyat
Türkiye’de marketlerin raf etiketlerinde ürünün birim fiyatını (kg, litre veya adet başına) göstermesi gerekir. Bu değer karşılaştırmayı kolaylaştırır ama iki şeye dikkat edin:
- Farklı ürünlerin birim fiyatı farklı birimlerle yazılmış olabilir (biri 100 g, diğeri kg).
- Kampanya fiyatı ile etiketteki birim fiyat güncellenmemiş olabilir.
Etiket yoksa ya da şüpheliyseniz birim fiyat karşılaştırma aracına ürünlerin fiyat ve miktarlarını girin; araç hepsini aynı birime çevirip en avantajlı ürünü gösterir.
Kampanya Değerlendirme Kontrol Listesi
Rafta karar vermeden önce kendinize şu soruları sorun:
- Bu ürünün birim fiyatı ne kadar? Normal fiyatla ve diğer paketlerle karşılaştırın.
- Bu miktarın hepsini kullanabilecek miyim? Son kullanma tarihine ve saklama koşullarına bakın.
- Kampanyadan önceki fiyat neydi? Kampanya öncesi fiyatı yükseltip ardından “indirim” yapılan ürünler olabilir. Sık aldığınız ürünlerin normal fiyatını bilmek sizi korur.
- Aynı ürün başka bir markette veya farklı markada daha mı ucuz? Market markalı ürünler çoğu zaman kampanyalı marka ürünlerden bile ucuzdur.
- Bütçem buna uygun mu? Toplu alım birim fiyatı düşürse de o ayki harcamayı artırır.
Sık Yapılan Hatalar
- “%50” yazısına göre karar vermek. “İkincisi %50” toplamda %25 indirimdir.
- İndirimleri toplamak. %20 + %10 = %28’dir.
- Paket boyuna güvenmek. Büyük paketin birim fiyatı daha yüksek olabilir.
- Farklı birimleri karşılaştırmak. 100 g fiyatı ile kg fiyatını yan yana koymak yanıltır.
- İhtiyaç dışı stok yapmak. Kullanılmayan veya bozulan ürün, kampanyanın tasarrufunu yok eder.
Mağaza tarafında indirimlerin nasıl hesaplandığını merak ediyorsanız indirim hesaplama nasıl yapılır yazımıza da göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
- T.C. Ticaret Bakanlığı, Fiyat Etiketi Yönetmeliği (birim fiyat gösterimi)
- Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği (indirimli satış duyuruları)
Sık sorulan sorular
3 al 2 öde yüzde kaç indirimdir?
Üç ürün için iki ürünün parasını ödediğiniz için ürün başına ödediğiniz tutar üçte ikiye düşer. Bu yaklaşık %33,3 indirime karşılık gelir; ancak yalnızca üç ürüne de gerçekten ihtiyacınız varsa.
İkincisi %50 indirimli kampanya yüzde kaç indirim eder?
İki ürün için 1,5 ürün parası ödersiniz. Ürün başına maliyet %75'e düşer, yani toplam indirim %25'tir, %50 değil.
%20 ve ardından %10 ek indirim toplam %30 mu eder?
Hayır. Art arda uygulanan indirimler toplanmaz, çarpılır: 0,80 × 0,90 = 0,72. Toplam indirim %28'dir.
Büyük paket her zaman daha mı ucuz?
Hayır. Marketlerde büyük paketin kilo veya litre fiyatının küçük paketten yüksek olduğu durumlar sık görülür. Karar vermeden önce raf etiketindeki birim fiyata bakın ya da kendiniz hesaplayın.
Birim fiyat nasıl hesaplanır?
Ürün fiyatını miktarına bölersiniz: Birim fiyat = Fiyat / Miktar. Karşılaştırma yaparken tüm ürünleri aynı birime (kg, litre, 100 g, adet) çevirin.
