Promil Hesaplama: Kandaki Alkol Oranı

Promil, kanınızdaki alkol miktarının binde kaç olduğunu gösterir: 0,50 promil, bir litre kanda yaklaşık 0,5 gram alkol bulunduğu anlamına gelir. Trafik kontrollerinde alkolmetreyle ölçülen değer de budur. Bu araç, içtiğiniz içkiden, kilonuzdan, cinsiyetinizden ve aradan geçen süreden yola çıkarak şu anki promilinizi, içtikten sonra ulaşılan en yüksek değeri, 0,50 ve 0,20 sınırlarına göre durumunuzu ve alkolün vücuttan ne zaman tamamen atılacağını tahmin eder.

Önemli: Sonuç kaba bir tahmindir. Gerçek promil değeriniz hesaplanandan belirgin şekilde yüksek olabilir. Alkol aldıysanız araç kullanmayın; bu aracı “sınırın altındayım” demek için değil, alkolün vücutta ne kadar kaldığını anlamak için kullanın.

Promil hesaplama aracı nasıl kullanılır?

1. Cinsiyetinizi seçin. Kadınlarda vücuttaki su oranı daha düşük olduğu için aynı içki daha yüksek promil yapar.
2. Kilonuzu girin.
3. İlk içkiden bu yana geçen süreyi yazın. 1 saat 30 dakika için 1,5 girin. Hemen şimdiki durumu görmek için boş bırakın.
4. İçkinizi seçin ve adedini yazın. Bira, şarap, rakı (tek/duble) ve sert içkiler hazır listede. Listede olmayan bir içki için “Diğer”i seçip miktarını (ml) ve alkol oranını (% vol) girin.
5. Farklı içkiler içtiyseniz ikinci satırı da doldurun.
6. Hesapla’ya basın.

Promil nasıl hesaplanır? (Widmark formülü)

Hesap, 1930’lardan beri adli tıpta kullanılan Widmark formülüne dayanır:

• Saf alkol (g) = İçki miktarı (ml) × Alkol oranı (%) ÷ 100 × 0,789 × Adet
• En yüksek promil = Saf alkol (g) ÷ (Kilo × r)
• Şimdiki promil = En yüksek promil − 0,15 × Geçen saat

Burada 0,789 alkolün yoğunluğudur (1 ml alkol = 0,789 g). r vücuttaki suyun payını gösteren katsayıdır: erkeklerde 0,68, kadınlarda 0,55 alınır. 0,15, karaciğerin bir saatte yıktığı ortalama promil miktarıdır.

Örnek 1: İki büyük bira

80 kg bir erkek 2 saat önce içmeye başladı ve iki adet 50 cl, %5’lik bira içti:

• Saf alkol: 500 × 0,05 × 0,789 × 2 = 39,5 g
• En yüksek promil: 39,45 ÷ (80 × 0,68) = 0,73
• 2 saat sonra: 0,73 − 0,15 × 2 = 0,43 promil

Değer hususi otomobil sınırı olan 0,50’nin altında, ancak ticari araç ve motosiklet sınırı olan 0,20’nin üzerinde. Alkolün tamamen atılması için yaklaşık 2 saat 55 dakika daha gerekiyor.

Örnek 2: Rakı ve şarap

60 kg bir kadın 1 saat önce 1 duble rakı (8 cl, %45) ve 1 kadeh şarap (150 ml, %12) içti:

• Saf alkol: 28,4 + 14,2 = 42,6 g
• En yüksek promil: 42,61 ÷ (60 × 0,55) = 1,29
• 1 saat sonra: 1,14 promil

Bu değer 1,00 promilin de üzerinde. 0,50’nin altına inmesi yaklaşık 4 saat 20 dakika, tamamen sıfırlanması yaklaşık 7 saat 40 dakika sürer.

Hangi içki kaç promil yapar?

Tek bir içkinin, içtikten kısa süre sonra ulaşılan en yüksek değeri (Widmark tahmini):

İçki	Saf alkol	75 kg erkek	60 kg kadın
Bira, 33 cl (%5)	13,0 g	0,26 promil	0,39 promil
Bira, 50 cl (%5)	19,7 g	0,39 promil	0,60 promil
Şarap, 1 kadeh 150 ml (%12)	14,2 g	0,28 promil	0,43 promil
Rakı, tek 4 cl (%45)	14,2 g	0,28 promil	0,43 promil
Rakı, duble 8 cl (%45)	28,4 g	0,56 promil	0,86 promil
Viski / votka / cin, 4 cl (%40)	12,6 g	0,25 promil	0,38 promil

Tablodan da görüldüğü gibi, tek bir büyük bira ya da tek bir duble rakı bazı kişilerde 0,50 sınırına ulaşmaya yeter. Kilo azaldıkça değerler yükselir.

Türkiye’de promil sınırları ve yaptırımlar

Sürücü	Sınır
Hususi (özel) otomobil sürücüleri	0,50 promil
Diğer araç sürücüleri (ticari araç, motosiklet, kamyon, otobüs, resmi araç vb.)	0,20 promil
Aday (stajyer) sürücüler	0,20 promil üzeri belgenin iptali

Sınırı aşan sürücüye idari para cezası uygulanır ve sürücü belgesi ilk seferde 6 ay, ikinci seferde 2 yıl, sonraki her seferde 5 yıl süreyle geri alınır. Ceza tutarları her yıl yeniden değerleme oranıyla artırıldığı için burada tutar vermiyoruz. 1,00 promilin üzerinde araç kullanmak ya da sınırın üzerinde kazaya karışmak, Türk Ceza Kanunu’nun 179. maddesi kapsamında ayrıca ceza soruşturmasına konu olabilir. Alkolmetreyle ölçümü reddetmek de ağır yaptırım gerektirir.

Sonuçları nasıl yorumlamalı?

• En yüksek değer hemen oluşmaz. Alkol mideden ve bağırsaktan 30–90 dakikada kana geçer. Araç bu emilimi hesaba katmaz; bu yüzden içtikten hemen sonraki gerçek değer hesaplanandan düşük, bir saat sonraki değer ise hesaplanana yakın ya da yüksek olabilir.
• “Altında” sonucu güvence değildir. 0,20–0,50 arasında da reaksiyon süresi uzar, mesafe algısı bozulur. Hesap sizi sınırın hemen altında gösteriyorsa, gerçekte üstünde olmanız çok olasıdır.
• Sabahki promile dikkat. Gece geç saate kadar içen biri sabah uyandığında hâlâ sınırın üzerinde olabilir. Örneğin 1,20 promile çıkan birinin alkolü tamamen atması 8 saati bulur.

Sık yapılan hatalar

• Kahve, su veya soğuk duşun alkolü düşürdüğünü sanmak. Bunlar ayılmış hissettirir ama kandaki alkolü azaltmaz; alkolü yalnızca zaman (karaciğer) düşürür. Alkol idrar söktürdüğü için sıvı kaybını telafi etmek iyi bir fikirdir; günlük ihtiyacınızı su ihtiyacı hesaplama aracıyla görebilirsiniz, ama bu promili düşürmez.
• “Yemek yedim, etkilemez” demek. Tok karnına içmek zirveyi biraz geciktirir ve düşürür, ama alkolü yok etmez.
• Porsiyonları küçük saymak. Evde doldurulan kadeh ya da “duble” çoğu zaman standart ölçüden büyüktür. Emin değilseniz “Diğer” seçeneğiyle gerçek miktarı girin.
• Sert içkilerde dereceyi yanlış girmek. Rakı genelde %45, viski ve votka %40’tır; likörler %15–30 arasında değişir. Etiketteki “% vol” değerini kullanın.

Alkol yalnızca promil değil, kalori de demektir: 1 gram alkol yaklaşık 7 kcal enerji verir; iki büyük bira yalnızca alkolden yaklaşık 275 kcal eder. Günlük enerji dengenizi günlük kalori ihtiyacı hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.

Sorumluluk notu: Bu araç yalnızca bilgi verir; yasal ya da tıbbi bir ölçüm değildir ve araç kullanma kararı için kullanılamaz. Alkol aldıysanız direksiyona geçmeyin. Alkolle ilgili sağlık sorunları için hekiminize danışın.